* Ky material ka qëllim të ofrojë informacion dhe edukim për pacientët. Opinione dhe shpjegime reflektojnë perspektivën e specialistit që e ka përgatitur. Ky material nuk zëvendëson këshillën mjekësore individuale. Pacientët duhet të flasin gjithmonë me mjekun ose profesionistin e tyre shëndetësor për vendimet mbi diagnostikimin dhe trajtimin.
Çdo paciente me kancer të gjirit ka një profil unik, që përfshin jo vetëm llojin e tumorit dhe lokalizimin, por edhe karakteristika molekulare dhe gjenetike të qelizave kancerogjene. Testet molekulare si PR, ER, HER2, dhe panelët gjenetikë të tumoreve ndihmojnë mjekët të kuptojnë se cilat trajtime do të jenë më efektive dhe cilat mund të shmangen për të reduktuar efekte anësore. Trajtimi i kancerit të gjirit në fazat e hershme kërkon një qasje multidisiplinare, ku vendimet merren nga një ekip specialistësh: onkologë, kirurgë, radiologë, patologë, infermierë të specializuar dhe profesionistë të kujdesit psiko-social. Kjo qasje siguron që çdo vendim terapeutik të jetë i bazuar në prova shkencore dhe të përshtatet me nevojat dhe prioritetet e pacientes.
KIRURGJIA
Kirurgjia për kancerin e gjirit është shpesh hapi i parë dhe më i rëndësishëm në trajtimin e sëmundjes në faza të hershme. Qëllimi kryesor i kirurgjisë është të heqë tumorin dhe, kur është e nevojshme, nyjet limfatike që mund të jenë prekur, duke minimizuar mundësinë e rikthimit lokal dhe duke optimizuar efektin e trajtimeve sistemike që mund të ndjekin më vonë. Lloji i kirurgjisë zgjidhet duke marrë parasysh madhësinë dhe lokalizimin e tumorit, tipin histologjik dhe molekular të kancerit, përhapjen në nyjet limfatike, gjendjen shëndetësore të pacientes dhe dëshirat personale të saj.
Kirurgjia e ruajtjes së gjirit (lumpektomia ose quadrantektomia) ka për qëllim të heqë tumorin së bashku me një marginë të caktuar të indeve të shëndetshme përreth, për të siguruar që të gjitha qelizat kanceroze të jenë eliminuar. Kjo qasje ruan sa më shumë ind gjiri dhe ka treguar rezultate të ngjashme me mastektominë totale në trajtimin e tumoreve të hershëm të gjirit, kur përdoret në kombinim me radioterapi. Në shumicën e rasteve, lumpektomia shoqërohet me heqjen e nyjeve limfatike sentinel, që janë nyjet e para që tumorët zakonisht pushtojnë përmes sistemit limfatik. Analiza e këtyre nyjeve ndihmon mjekun të përcaktojë nëse sëmundja ka filluar të përhapet dhe a është e nevojshme trajtimi i mëtejshëm sistemik ose kirurgjia më invazive.
Në disa situata, kur tumori është i vendosur pranë murit të kraharorit, kirurgët mund të kryejnë heqje më të gjera të indeve të afërta për të siguruar një pastrim të plotë. Ky vendim merret duke balancuar nevojën për eliminim të qelizave kanceroze dhe dëshirën e pacientes për të ruajtur sa më shumë gjirin të saj.
Mastektomia totale përfshin heqjen e të gjithë gjirit që përmban tumorin, shpesh së bashku me shqyrtimin ose heqjen e nyjeve limfatike nën krah. Në variantin e njohur si mastektomia radikale e modifikuar, përveç gjirit, hiqen thithka, areola dhe shumica e nyjeve limfatike aksilare. Ky lloj operacioni zakonisht rekomandohet kur tumori është i madh, i shpërndarë në mënyrë difuze në gjirin, ose kur lumpektomia nuk garanton një marginë të mjaftueshme të pastruar nga qelizat kanceroze. Pas operacionit, rindërtimi i gjirit mund të kryhet menjëherë (primar) ose në një kohë të mëvonshme (sekondar), duke marrë parasysh gjendjen shëndetësore të pacientes, nevojën për trajtime të tjera si kimioterapia ose radioterapia, dhe dëshirën e pacientes për estetika dhe komfort.
Vendimi midis kirurgjisë konservative dhe mastektomisë totale bazohet në disa faktorë: madhësia dhe lokalizimi i tumorit, raporti i madhësisë së tumorit me gjirin, përhapja në nyjet limfatike, lloji molekular i kancerit dhe, shumë e rëndësishme, preferencat dhe shqetësimet e pacientes. Vendimet marrin gjithashtu parasysh rezultatet e testeve molekulare dhe gjenetike, të cilat mund të sugjerojnë rrezikun e rikthimit dhe nevojën për trajtime shtesë pas kirurgjisë. Për shembull, paciente me kancer të gjirit estrogen pozitiv dhe një risk të ulët në testin Oncotype DX mund të përfitojnë nga kirurgjia konservative e gjirit e ndjekur nga radioterapia dhe terapia hormonale, pa nevojën për kimioterapi agresive.
Kirurgjia në fazat e hershme nuk ka vetëm një rol mekanik në heqjen e tumorit, por është gjithashtu një hap strategjik në planifikimin e trajtimit gjithëpërfshirës. Nëse kanceri eliminohet plotësisht dhe nyjet limfatike nuk janë të prekura, pacientet shpesh përfitojnë nga trajtime sistemike më të lehta dhe me më pak efekte anësore. Prandaj, pjesëmarrja aktive e pacientes në diskutimin e opsioneve kirurgjikale, kuptohet dhe pranohet rëndësia e efektit estetik, rikuperimit dhe cilësisë së jetës është thelbësore.
Në përfundim, kirurgjia për kancerin e gjirit në faza të hershme është një hap i personalizuar dhe i planifikuar me kujdes, ku secila vendim mjekësor bazohet në karakteristikat unike të tumorit dhe të pacientes. Integrimi i kirurgjisë me radioterapinë, terapinë sistemike dhe mbështetjen psiko-sociale siguron një qasje gjithëpërfshirëse që rrit shanset për rikuperim dhe përmirëson cilësinë e jetës së pacientes pas trajtimit.
TERAPIA ME RREZATIM
Radioterapia është një komponent i rëndësishëm në trajtimin e kancerit të gjirit në faza të hershme dhe përdoret për të zvogëluar rrezikun e rikthimit lokal të sëmundjes. Ajo përdor rrezatim me energji të lartë për të shkatërruar qelizat kanceroze që mund të kenë mbetur pas kirurgjisë dhe për të parandaluar që ato të riprodhohen. Rrezatimi mund të jepet nga jashtë trupit (radioterapi e jashtme) ose të vendoset brenda trupit, pranë zonës ku ishte tumori (brachytherapy ose radioterapi e brendshme), për një efekt më të përqendruar dhe me pak dëmtim të indeve të shëndetshme përreth.
Në shumicën e rasteve, radioterapia rekomandohet pas kirurgjisë, veçanërisht kur kryhet kirurgji e ruajtjes së gjirit. Kjo sepse, edhe pse tumori është hequr, mund të mbeten disa qeliza kanceroze mikroskopike në inde të afërta që nuk mund të dallohen me imazhe ose në shikim të drejtpërdrejtë. Rrezatimi synon të eliminojë këto qeliza, duke ulur ndjeshëm mundësinë që sëmundja të rikthehet në gjirin e mbetur ose në nyjet limfatike të zonës aksilare.
Planifikimi i radioterapisë është shumë i personalizuar. Lloji i rrezatimit, doza dhe frekuenca përcaktohen nga madhësia dhe lokalizimi i tumorit, rezultati i kirurgjisë, tipi histologjik i kancerit dhe karakteristikat e indit të gjirit. Për shembull, pacientet me tumore të vogla dhe marginë të pastruar mirë mund të kenë nevojë për një trajtim më të shkurtër, ndërsa ato me tumore më të mëdha ose margjinë të ngushtë mund të kenë nevojë për doza më të larta ose për një plan trajtimi më të gjatë. Gjithashtu, në disa raste mund të përdoret radioterapia e përqendruar vetëm në zonën ku ka qenë tumori, duke reduktuar ekspozimin e pjesëve të tjera të gjirit ose trupit ndaj rrezatimit.
Në disa pacientë, radioterapia mund të përdoret para kirurgjisë, e njohur si neoadjuvante, për të tkurrur tumorin dhe për të mundësuar një kirurgji më konservative të gjirit. Kjo qasje është e dobishme sidomos kur tumori fillimisht duket i madh ose është i vendosur në një pjesë të gjirit ku lumpektomia mund të jetë e vështirë.
Është e rëndësishme të kuptohet se radioterapia është pjesë e një trajtimi të integruar. Për pacientet me kancer të gjirit në faza të hershme, kombinimi i kirurgjisë me radioterapi, dhe kur është e nevojshme me kimioterapi ose terapi hormonale, rrit shanset për rikuperim të plotë dhe për të parandaluar rikthimin e sëmundjes.
KIMIOTERAPIA
Kimioterapia është një trajtim sistemik që përdor ilaçe të fuqishme për të ndaluar rritjen dhe përhapjen e qelizave kanceroze në trup. Ajo është veçanërisht e dobishme kur ekziston rreziku që qelizat kanceroze mikroskopike mund të jenë përhapur jashtë gjirit, përtej zonës ku u lokalizua tumori fillimisht. Kimioterapia mund të jepet në dy mënyra kryesore: para kirurgjisë (neoadjuvante) ose pas kirurgjisë (adjuvante).
Në rastin e kimioterapisë neoadjuvante, qëllimi është të tkurrë tumoret e mëdha ose ato që ndodhen në zona ku kirurgjia konservative mund të jetë e vështirë. Duke reduktuar madhësinë e tumorit, kirurgjia e ruajtjes së gjirit bëhet e mundur, dhe mund të shmanget nevoja për një mastektomi totale. Ky trajtim gjithashtu mund të ndihmojë mjekët të vlerësojnë përgjigjen e tumorit ndaj ilaçeve, duke ofruar informacion të rëndësishëm për trajtimin e mëtejshëm.
Kimioterapia adjuvante përdoret pas operacionit për të eliminuar çdo qelizë kanceroze të mbetur dhe për të zvogëluar rrezikun e rikthimit të sëmundjes, qoftë në gjirin e mbetur, në nyjet limfatike ose në pjesë të tjera të trupit. Zgjedhja e regjimit të kimioterapisë bazohet në karakteristikat biologjike të tumorit, si statusi i receptorëve hormonalë, prania e HER2, gradacioni i tumorit, madhësia dhe përhapja e tij në nyjet limfatike, si dhe gjendja e përgjithshme shëndetësore e pacientes. Në praktikë, shpesh përdoren kombinime të disa barnave që veprojnë në mënyra të ndryshme për të maksimizuar efektin dhe për të zvogëluar mundësinë që qelizat kanceroze të zhvillojnë rezistencë.
Kimioterapia në fazat e hershme të kancerit të gjirit është veçanërisht efektive për pacientet me tumore agresive, triple-negative ose HER2 pozitive, ku përhapja e qelizave kanceroze mund të jetë më e shpejtë. Në kombinim me kirurgjinë, radioterapinë dhe terapinë hormonale ose të synuar, kimioterapia kontribuon në një plan trajtimi multidisiplinar që synon zhdukjen e sëmundjes dhe parandalimin e rikthimit.
Një pjesë e rëndësishme e trajtimit me kimioterapi është monitorimi i rregullt gjatë gjithë periudhës së trajtimit. Testet laboratorike, vlerësimet klinike dhe kontrolli i efekteve anësore ndihmojnë mjekun të përshtatë dozat ose të ndryshojë regjim nëse është e nevojshme, duke siguruar që trajtimi të jetë sa më efektiv dhe i sigurt për paciente.Në përmbledhje, kimioterapia është një komponent kyç i trajtimit të kancerit të gjirit në faza të hershme, sidomos kur ka rrezik të lartë për përhapje mikroskopike të sëmundjes.
TERAPIA HORMONALE
Terapia hormonale është një pjesë kyçe e trajtimit të kancerit të gjirit në faza të hershme, sidomos për tumoret që janë receptorë hormonalë pozitivë (duke përfshirë receptorët e estrogjenit dhe/ose progesteronit). Ky trajtim bazohet në konceptin që disa tumore të gjirit kanë nevojë për hormone për të rritur dhe për të përhapur qelizat kanceroze. Duke ndërhyrë në efektet e hormoneve ose duke reduktuar prodhimin e tyre, terapia hormonale ngadalëson ose ndalon rritjen e tumorit dhe zvogëlon rrezikun e rikthimit të sëmundjes pas kirurgjisë.
Ekzistojnë disa lloje të terapisë hormonale, të zgjedhura sipas karakteristikave të tumorit, moshës së pacientes, statusit të menopauzës dhe rreziqeve individuale shëndetësore.
- Inhibitorët e aromatase (p.sh., anastrozole, letrozole, ekzemestan) përdoren zakonisht tek gratë postmenopauzale. Këta ilaçe pengojnë konvertimin e androgenëve në estrogjen, duke ulur nivelin e këtij hormoni në trup dhe duke parandaluar stimulimin e rritjes së qelizave kanceroze. Efektet anësore mund të përfshijnë dhimbje muskulore ose kockash, rritje të rrezikut për osteoporozë, lodhje ose ndryshime në disponim. Monitorimi i densitetit të kockave dhe mbështetja me suplementet e duhura mund të ndihmojnë në menaxhimin e këtyre efekteve.
- Tamoxifen është një modulator selektiv i receptorëve të estrogjenit dhe përdoret tek gratë premenopauzale dhe postmenopauzale, sipas rrethanave. Ai vepron duke bllokuar receptorët e estrogjenit në qelizat e gjirit, duke parandaluar që hormoni të stimulojë rritjen e tumorit. Efektet anësore mund të përfshijnë nxehtësi, ndryshime në menstruacione, lodhje dhe, rrallë, rritje të rrezikut për tromboza.
- Agonistët LHRH (p.sh., goserelin, leuprolide) përdoren për të bllokuar funksionin e vezoreve tek gratë premenopauzale, duke reduktuar prodhimin e estrogjenit. Kjo mund të përdoret si monoterapi ose në kombinim me Tamoxifen ose inhibitorë aromatase, veçanërisht tek gratë me tumor me rrezik të lartë rikthimi.
- Fulvestrant dhe Elacestrant janë përdorur tek pacientet me tumore të receptorëve hormonalë pozitivë që shfaqin rezistencë ndaj terapisë hormonale standarde. Këto barna veprojnë duke inaktivuar receptorët e estrogjenit dhe duke ndihmuar në kontrollin e rritjes së tumorit.
Terapia hormonale zakonisht jepet për një periudhë të gjatë, shpesh pesë deri dhjetë vjet, për të siguruar që të minimizohet rreziku i rikthimit të sëmundjes. Vendimi për kohëzgjatjen e trajtimit bazohet në faktorë si madhësia e tumorit, gradacioni, statusi i receptorëve hormonalë, përhapja në nyjet limfatike dhe toleranca individuale e pacientes ndaj ilaçeve.
Një element i rëndësishëm i suksesit të terapisë hormonale është bashkëpunimi i ngushtë me ekipin mjekësor. Pacientet duhet të raportojnë çdo efekt anësor ose ndryshim të gjendjes shëndetësore, në mënyrë që trajtimi të përshtatet dhe të mbrohet cilësia e jetës.
Terapia hormonale është një strategji thelbësore për kancerin e gjirit me receptorë hormonalë pozitivë në faza të hershme. Kur përdoret si pjesë e një plani multidisiplinar që përfshin kirurgji, radioterapi dhe, në disa raste, kimioterapi ose terapi të synuar, ajo kontribuon në reduktimin e rrezikut të rikthimit dhe përmirëson prognozën afatgjatë të pacientes.
TERAPI E SYNUAR
Terapia e synuar është një qasje moderne që ka si objektiv të trajtojë qelizat kanceroze duke vepruar në karakteristika specifike të tyre, duke minimizuar dëmtimin e qelizave të shëndetshme. Ndryshe nga kimioterapia tradicionale, e cila mund të ndikojë në të gjitha qelizat që ndahen shpejt, terapia e synuar fokusohet vetëm tek mekanizmat që lejojnë rritjen ose përhapjen e tumorit. Kjo qasje lejon një trajtim më të saktë, shpesh me më pak efekte anësore sistemike dhe me një profil sigurie më të favorshëm.
Metodat e terapisë së synuar përfshijnë përdorimin e molekulave që lidhen me receptorë specifikë mbi qelizat kanceroze, sinjale të brendshme që stimulojnë rritjen ose shpërndarjen e qelizave, ose proteinat që ndihmojnë qelizat të mbijetojnë. Kur këto mekanizma bllokohen, rritja e tumorit ngadalësohet ose ndalohet dhe qelizat kanceroze mund të shkatërrohen nga sistemi imunitar ose nga trajtimet komplementare.
Terapia e synuar mund të përdoret si trajtim i vetëm për pacientet me tumorë që kanë karakteristika specifike, por shpesh përdoret në kombinim me kirurgji, radioterapi ose kimioterapi, për të maksimizuar efektin dhe për të reduktuar rrezikun e rikthimit të sëmundjes. Për shembull, në kancerin e gjirit me receptorë specifikë, terapia e synuar mund të zvogëlojë madhësinë e tumorit para kirurgjisë ose të përdoret pas heqjes së tumorit për të parandaluar rikthimin.
Për pacientet, rëndësia e terapive të synuara qëndron edhe në menaxhimin e efekteve anësore. Duke qenë se kjo qasje synon mekanizma të veçantë të tumorit, efekti në indet e shëndetshme është më i kufizuar, dhe pacientet shpesh raportojnë më pak lodhje, humbje të flokëve apo simptoma gastrointestinale krahasuar me kimioterapinë konvencionale. Megjithatë, disa efekte të tjera të mundshme, si reagimet lokale gjatë infuzionit ose ndryshimet në gjak, mund të ndodhin dhe monitorimi i rregullt nga mjeku është i nevojshëm.
Terapia e synuar ofron mundësi trajtimi të personalizuar për pacientet me kancer gjiri në faza të hershme, duke adresuar specifikisht mekanizmat që nxisin rritjen e tumorit dhe duke integruar rezultatet më të fundit shkencore në planin individual të trajtimit. Kjo qasje përforcon rëndësinë e vlerësimit të saktë të tumorit dhe bashkëpunimit të ngushtë me ekipin mjekësor për arritjen e rezultateve më të mira afatgjata.
IMUNOTERAPIA
Imunoterapia është një qasje që synon të përdorë fuqinë e sistemit imunitar të trupit për të luftuar qelizat kanceroze. Sistemi imunitar ka aftësinë të njohë dhe të shkatërrojë qelizat e huaja, duke përfshirë qelizat kanceroze, por shpesh këto qeliza zhvillojnë mekanizma që i lejojnë të shmangin vëzhgimin imunitar. Imunoterapia synon të ndërhyjë në këto mekanizma dhe të rrisë aftësinë e trupit për të sulmuar tumorin.
Një nga qasjet kryesore të imunoterapisë është përdorimi i inhibitorëve të pikave të kontrollit imunitar. Qelizat imunitare, si qelizat T, zakonisht kontrollohen nga “pika kontrolli” që ndihmojnë në parandalimin e reagimeve të tepruara imune. Disa qeliza kanceroze shfrytëzojnë këto pika kontrolli për t’u mbrojtur nga sulmi imunitar. Inhibitorët e pikave të kontrollit bllokojnë këto sinjale, duke lejuar që qelizat T të njohin dhe shkatërrojnë qelizat kanceroze më efektivisht.
Imunoterapia mund të përdoret në mënyra të ndryshme, në varësi të tipit të kancerit, karakteristikave molekulare të tumorit dhe përgjigjes së mëparshme ndaj trajtimeve të tjera. Ajo mund të jepet si trajtim i vetëm për pacientet me karakteristika specifike të tumorit ose në kombinim me kimioterapi ose terapitë e synuara për të përmirësuar efektivitetin. Një përparësi e rëndësishme e imunoterapisë është se shpesh ofron trajtim të qëndrueshëm afatgjatë duke ndihmuar sistemin imunitar të mbajë një “kujtesë” kundër qelizave kanceroze, gjë që mund të ulë rrezikun e rikthimit të sëmundjes.
Në përmbledhje, imunoterapia përfaqëson një nga avancimet më të rëndësishme në trajtimin e kancerit të gjirit në faza të hershme dhe të përparuara. Ajo përdor mekanizmat natyrorë të trupit për të përmirësuar përgjigjen imune kundër tumorit, duke ofruar një qasje personalizuar dhe të qëndrueshme që mund të integrohet me trajtimet tradicionale për të maksimizuar suksesin terapeutik dhe për të mbrojtur cilësinë e jetës së pacientes.
Pjesëmarrja e pacientes në vendimmarrje është thelbësore. Pacientet duhet të jenë të informuara për opsionet, efektet anësore dhe mënyrat për t’i menaxhuar ato. Mbështetja psiko-sociale dhe familjare ndihmon në përballimin e trajtimit dhe përmirëson cilësinë e jetës. Këshillimet nga specialistë psiko-onkologë, grupet mbështetëse dhe edukimi i vazhdueshëm për sëmundjen janë elemente kyçe për një përvojë më të mirë trajtimi.
Referenca
- Gradishar WJ, Anderson BO, Abraham J, et al. NCCN Guidelines Insights: Breast Cancer, Version 4.2023. J Natl Compr Canc Netw. 2023;21(6):638–650.
- Early Breast Cancer Trialists’ Collaborative Group (EBCTCG). Effects of chemotherapy and hormonal therapy for early breast cancer on recurrence and 15-year survival: an overview of the randomised trials. Lancet. 2005;365:1687–1717.
- Burstein HJ, Curigliano G, Loibl S, et al. Customizing Local and Systemic Therapies for Women With Early Breast Cancer: ASCO Guideline Update. J Clin Oncol. 2023;41(21):4005–4030.
- Cardoso F, Kyriakides S, Ohno S, et al. Early breast cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines. Ann Oncol. 2023;34:1801–1824.
- Curigliano G, Burstein HJ, Winer EP, et al. De-escalating and escalating treatments for early-stage breast cancer: ESMO–ASCO joint guidance. Lancet Oncol. 2022;23:e450–e464.